Giyim endüstrisinin önemli hammaddelerinden biri olan derinin elde edilmesinden işlenmesine kadarki süreçte daha az kaynak, su, enerji ve kimyasal madde kullanılarak sürdürülebilir ürün elde edilebilir mi?

İnsanlık tarihi boyunca kullanılan ve en eski kumaş olan deri milyarlarca dolarlık küresel bir endüstriye sahip. Bu tarz ürünlere talep artarken sürdürülebilir alternatifleri destekleyen kitlelerin de eleştirileri oldukça fazla. Deri; hayvan postunun kıl veya tüylerden arındırılıp uzun ömürlü olması için işlenmiş (tabaklanmış) belirli bir renge ve dokuya sahip yüzey diye tanımlanıyor. Üreticiler tarafından birincil olarak ayakkabı yapımında kullanılırken giyim, moda aksesuarları yapımında da oldukça fazla kullanılıyor. Ayrıca iç mekanlardan araba döşemelerine kadar birçok alanda endüstriyel ürünler olarak karşımıza çıktığına şahit oluyoruz.

İlginizi Çekebilir  Doğallığı Sürdürülebilir Üretimle Pekiştiren Marka; Epidotte

Bu hammadde çoğunlukla inek, sığır gibi büyükbaş hayvanlardan ve koyun, keçi gibi küçükbaş hayvanlardan da tedarik edilebiliyor. Gıda ve Tarım Örgütü’nün tahminlerine göre deri üretiminde her yıl yaklaşık 3.8 milyar inek ve diğer büyükbaş hayvan kullanılıyor. Bu, dünyadaki her iki kişi için bir hayvan demek. Lüks ürün üretiminde nadir kullanılan diğer hayvan derileri ise; yılan, timsah, kanguru, deve kuşu, geyik ve balık. Bazı hayvanlar sadece derilerinin kullanılması amacıyla yetiştiriliyor. 2014-2015 yıllarında dünya ham deri ticaretinin değeri 30 milyar dolar civarındayken, sektörün geçtiğimiz yıla kadar ortalama yüzde 4 oranında büyüyeceği tahmin ediliyordu. 2014 yılında deri ürünleri pazarında payı en baskın olan ürün yüzde 59 ile ayakkabı oldu. Dünyada ham derinin yarısından fazlası Afrika, Asya ve Latin Amerika’daki gelişmekte olan ülkelerden temin ediliyor. Bu hammaddenin önde gelen alıcısı ve kullanıcısı Çin’dir. Aynı zamanda ülke, ayakkabı üretiminde ve ihracatında da dünyada ön sıralarda yer alıyor.

1/5
İlginizi Çekebilir  Bottega Veneta'dan toprağa karışan çevreci bot

Derinin Çevresel Maliyetleri

Et endüstrisinin bir yan ürünü olan deri üretiminde sürdürülebilirlikle ilgili ciddi sorunlar baş gösteriyor. Çiftlik hayvanlarının oldukça fazla yetiştirilmesi; yeşil alanların azalması, aşırı su ve arazi kullanımı, gaz emisyonu gibi çevreye ciddi etkilerinin olduğu söylenebilir. Sığır çiftliği kurmak ve deri elde etmek üzere Amazon’daki bitki örtüsünün yok edilmesi iklim değişikliğine de neden oluyor. Sürecin son yıllardaki temel gözcüsüyse Sürdürülebilir Giyim Koalisyonu (SAC). Kurum tarafından geliştirilen Malzeme Sürdürülebilirlik Endeksi (Higg Index); markaların, tesislerin ve ürünün sürdürülebilirlik performansını doğru bir şekilde ölçüp puanlamasını yapmayı sağlıyor. Bu, malzemenin üretilene kadarki performansı ile ilgili olarak yüksek su kullanımı, yarattığı kirlilik ve küresel ısınmaya etkisi olması nedeniyle çoğu deriye (polyester için 44 ve pamuk için 98 olarak karşılaştırıldığında) 159 puan değeri veriyor.

Deri tabaklama işleminin en zehirleyici evresi, üretimin yüzde 90’ında yapılan krom tabaklama. Deriler çürümenin önlenmesi, esnek olması ve rengini çabuk alması amacıyla su, krom tuzları ve tabaklama çözeltisi bulunan havuzlarda bekletiliyor. Kromun neden olduğu zehirli kimyasallar ve gazlar nedeniyle yasal çerçevedeki katı düzenlemeler ABD ve Avrupa’daki tabakhaneleri kapatmaya zorladı. Gelişmekte olan ülkelerde krom, kurşun, arsenik ve asitlerden arıtılmamış atık su, genellikle doğrudan yerel su yollarına akıyor. Bazı ülkelerde tabakhane çalışanları olarak 10 yaşından küçük çocuklar dahil toksik maddelere maruz kalmanın ciddi yan etkileriyle karşı karşıya kalıyor. Akut etkiler arasında; ağız, hava yolları ve gözlerde tahriş, cilt reaksiyonları ile kalıcı sindirim sorunları, böbrek veya karaciğer hasarı, uzun süreli kanser ve üreme sorunları var.

1/5
İlginizi Çekebilir  One Square Meter ile Sürdürülebilir Moda Üzerine Keyifli Bir Röportaj

Sürdürülebilir Deri Üretimi

Sürdürülebilir deri üretimini destekleyen ve geliştirilmesini hedefleyen birçok kuruluş ya da oluşum desteğini sürdürmeye devam ediyor. Bu kuruluşlardan biri olan Deri Çalışma Grubu (LWG) üye markalar, perakendeciler, ürün üreticileri, deri üreticileri ile kimyasal tedarikçilerden oluşuyor. LWG’nin amacı; tabaklamanın çevreye uyumunu ve performans yeteneklerini değerlendiren bir denetim protokol kullanarak deri endüstrisinde sürdürülebilir çevresel iş uygulamalarını teşvik etmek. Tüm ayakkabı derilerinin yüzde 20’sinin ve tabakhanelerle ilgili kimyasal, atık, su yönetimi ile güvenlik konularını değerlendiren denetimlerin LWG kapsamında olduğu tahmin ediliyor. 42 marka ve 36 tedarikçi ile birçok tabakhane LWG üyesidir.
Textile ExchangeSorumlu Deri Değerlendirme Aracı üzerinde çalışırken Tabak Özü Üreticileri Federasyonu (TEPF) da, tasarımcılar ve tüketicileri bitkisel deri kullanımını konusunda teşvik etmek amacıyla tabakhaneler arasında en iyi uygulamaları yaymaya kendini adamıştır. Deri tedarikçileri sektöründen 43 üyesi bulunuyor. Novo Campo ise, Amazon bölgesindeki sığır çiftliğinde sürdürülebilir uygulamaların teşvik edilmesini sağlayarak ormansızlaşmaya karşı adımlar atıyor.

Sürdürülebilir olması bakımından hali hazırda alternatif tabaklama yöntemleri bulunuyor.
Sektörün lüks tüketim tarafında geçmişten günümüze kadar sıkça kullanılan bitki özleri ile tabaklama yeniden gündeme geldi. En nihayetinde deri, ağır kimyasallara ihtiyaç duyulmadan yüzyıllar boyunca üretilmiştir. Çok daha az zararlı atık ve bunun yanı sıra biyoçözünür üretimi sağlayan ağaç kabukları, odun, yemişler, kökler ve yapraklar; postların renklendirilmesinde ve korunmasında kullanılmıştır. Ancak kimyasal tabaklama ile kıyaslandığında bitkisel tabaklama çok daha uzun sürmektedir.

Deriye Alternatifler

Deriye alternatif olarak poliüretan (PU) isimli malzeme birkaç yıldır mevcut. Poliüretanın küresel ısınma ve kirlilik bakımından Higg Index puanı düşük olsa da yok edilmesi bakımından kendi çevresel problemleri bulunuyor. Uluslararası kimyasal gruplar tarafından daha sürdürülebilir çözümler geliştirilmeye devam ediliyor. Giysi, ayakkabı ve aksesuarlarda kullanılmak üzere geri dönüşümlü polyester ve toksik olmayan boyalar kullanarak yapılmış yüksek dereceli suni deriler ve süetler bunun güzel örnekleri arasında. Ayakkabı ve aksesuar yapımında kullanılan diğer doğal alternatifler içerisinde Akdeniz Cork Meşe ağacından mantar kumaş, polimerler ile güçlendirilmiş kabuk lifleri, ananas, üzüm, mantar ve deniz yosunundan elde edilen deri ürünleri bulunuyor.

Kaynak Fotoğraflar