Son yıllarda birçok insan kompost yapmaktan bahsediyor veya kompostun uğraş gerektiren zahmetli bir iş olduğunu düşünüyor.

İnsanlara kompostu nasıl yapmaları gerektiğini anlatmadan önce “Neden kompost yapmak önemli?” sorusundan başlamak gerekiyor belkide. Çünkü gıdaya bakışımız değişiyor. Kompost yapmak doğaya bıraktığımız atığın azalmasını sağlarken, gıdaya bakış açımızı da o denli değiştirebiliyor. Çay yaprakları, kahve telvesi, tüketmek için geç kalınmış ya da buzdolabında doğru şekilde saklanmamış yeşillikler doğrudan çöpe gitmiyor. Kompostlaştırarak yani çürümesine izin vererek toprağa bunları geri veriyoruz.

Kompost ile çevreye olumlu etkinin yanında havaya da olan artıları göz ardı etmemek gerek. Çünkü bilinçsiz olarak tüketip doğaya bıraktığımız daha çok atık, açık atık alanlarına bırakıldığında atmosfere karbondioksitten 25 kat daha güçlü zarar verebilen metan gazı olarak geri dönüyor. Daha az atık yaşam tarzını; alışkanlıklarımızı tersine çevirerek, az tüketerek, tekrar ve sonuna kadar kullanarak ve kompost yaparak benimseyebiliriz. Kompost yapmaya karar verdik lakin soğuk mu, sıcak mı, kahverengi mi, yeşil mi, veya hangi maddeden ne kadar gerekli sorularına geldi sıra. Hadi başlayalım!

Kompost nasıl yapılır?

Kompost yapmak için mutlaka bahçeye ihtiyacınız olacak diye bir şart yok. Saksı bitkileriniz için, balkonda yetiştirdiğiniz sebzeleriniz için de kullanabilirsiniz. Yakınlarınızda bulunan bir park, bir okul bahçesi veya bir ağacın köklerini beslemek için tüm bu alanlar değerlendirilebilir.

Tüketim alışkanlıklarınızdan veya ne kadar atık ürettiğinizden yola çıkarak ebat olarak o kadar büyüklükte bir kabı kullanabilirsiniz. Bu yoğurt kabı olabilir, boya kovası olabilir, evde temizlik için kullandığınız ve artık tercih etmediğiniz bir kap da olabilir. Kompost yaparken biri yeşil diğeri kahverengi iki türlü malzeme kullanılıyor. Neden yeşil ? Çünkü yeşil atıklar çürümenin hızlanması ve kompostun ihtiyaç duyduğu nemi sağlamak için çok önemli.

Bunun için dolapta varlığını unuttuğumuz veya doğru saklama koşullarını bilmediğimizden diriliğini kaybeden sebzeler, meyve artıkları, muz kabukları, çilek sapları veya elma koçanları olabilir. Narenciye kabukları kompost oluşumunu geciktirebilir. Bunun yerine kabuklardan, ev yapımı temizlik malzemeleri yapılabilir veya buzlukta saklayarak kek karışımınızın içine ekleyebilirsiniz. Kaldırımlarda, evinizin önünde, boş arazilerde arsızca çıkan yeşil yapraklı taze otlar, çay atıkları olabilir. Bazı kahve filtreleri ve çay poşetleri varki doğada çözülmüyor. Bu nedenle kompostun içine koymadan önce özelliklerine bakmak önemli olabilir.


Kahverengi malzemeler için; Kurumuş yapraklar, gazete kağıtları ve diğer kaplamasız kağıtlar ve karton kutular olabilir. Yumurta kartonları, kağıt havlular, tuvalet kağıdı, paket kağıtların iç ruloları, işlenmemiş ahşap talaşı, yağsız ekmek, makarna, hububat, zararsız kurumuş çiçekler, ağaç kabukları, kuruyemiş kabukları ve saman kullanılabilir. Sıra geldi malzemeleri kompost yapacağımız kaba yerleştirmeye, tüm malzemeleri yarıya yarıya bir oranda ekleyerek kompost yapabiliriz.

Malzemeleri dahil ettikte sonra kabına aldığı kadar su ekleyebiliriz. Ancak suyu yavaş eklemek içerisindeki mikro ve makro organizmaları boğmamak için çok önemli. Kahverengi malzemeler için cömert davranabilirsiniz. Üstünü kapatıp haftanın belli aralıklarında kompostun hava almasını sağlamayı es geçmeyin. Kompostunuzu belli aralıklarda açıp kontrol edebilir, neye ihtiyacı olduğunu görebilirsiniz. Eğer çok kuruysa taze ot ve su dahil edebilirsiniz veya çok sulu olduğunu görürseniz biraz kahverengi malzeme de kullanılabilir. Doğru bir tutuş için genellikle nemli bir sünger kıvamı önerilir.

Birçok insan kompost yapımını genelde iki şekilde gerçekleştirir; soğuk kompost ve sıcak kompost. Soğuk yöntem 6 ay 1 yıl arası sürebiliyor. Sıcak yöntem hazırlandıktan sonra doğru şekilde uygulanırsa 1 ay kadar kısa sürede hazır olabilir. Her ikisinde de malzemeleri doğru şekilde oranlamak, hava ve nem oranını ayarlamak önemli. Daha basit bir yöntem olan ve doğal toprak oluşumuna benzeyen soğuk kompostta; tüm biriktirdiğimiz atıkları seçtiğimiz kaba yerleştiriyoruz ve üzerini karbon içerikli bir malzemeyle örtüyoruz. Her ekleme işleminin ardından yığının üzerini bu şekilde örtmeyi unutmamalıyız. İsteğe göre kabın alt kısmına veya yanlarına delik açılabilir. Soğuk yöntem, yüksek sıcaklık değerlerine ulaşamadığı için işlem bu yüzden daha yavaş sürüyor.


Sıcak kompost ise soğuk komposta nazaran biraz daha uğraştırıcı bir süreç olabilir. Ama en başta söylediğim gibi saksıda çiçek yetiştirmek gibi sadece gözlem ve biraz ilgi istiyor. Zaman geçtikçe kompostun her aşamasına hakim olacaksınız. Ne kadar su istiyor, ya da kahverengi malzemeye ne kadar ihtiyaç duyabilir. Şimdi öncelikle yine dilediğiniz ve ihtiyaç duyduğunuz büyüklükte bir kovanın yada kabın en altına bir kürek kadar toprak koyarak işleme başlayabilirsiniz. Aşama aşama bir kat kahverengi malzemeden ekleyip sonraki kata yeşil malzeme koyun. Ardından tüm bu karışımı nemlendirmek için alabildiğine su ekleyerek birkaç gün kendi kendine bırakın. Adı üstünde sıcak kompost diyoruz bu sebeple 40-70 derecelere ulaşabilir. Zaman zaman karışımı içten dışa veya dışarıdan içe güzelce karıştırmak gerekebilir. Çünkü bazı kısımlara henüz etki etmeyen mikro ve makro organizmalar daha hızlı bir şekilde çürümeyi sağlayacaktır.

İlginizi Çekebilir  Telveden geri dönüştürülen çevre dostu kahve fincanı

Bir püf nokta varki çok önemli; eğer kompost yeterince ısınmadıysa ve çürüme işlemi yavaş bir şekilde sürüyorsa, bu demek oluyorki biraz daha azota yani yeşil bitkilere ihtiyaç var. Ya da tam tersi çok ısınıyorsa o zamanda yeşil malzeme çok gelmiş olabilir. Bu durumda kahverengi malzemeden eklemeniz gerekir. 1 ay boyunca en azından 4 veya 5 kez düzenli aralıklarla kontrol edip karıştırdığınızda, sıcaklığı biraz daha düşük ve sabitlenmiş koyu renkte bir kompostunuz hazır olmuş olacak. Hazır olan bir kompost tane tane ve hoş kokuyorsa artık saksılarla veya bahçeyle buluşabilir. Peki kompostun içine neler koyamayız; plastik ürünler, tohumlaşmaya başlayan sebzeler, çay veya kahve poşetleri, işlenmiş kağıt veya karton, yağlı yiyecekler, temizlik malzemeleri, hayvansal ürünler ve narenciye gibi gıda atıkları…

İlginizi Çekebilir  Mutfakta sürdürülebilirlik için dikkat etmeniz gereken altın kurallar

Herkes her şekilde, evdeki düzenine, tüketim alışkanlıklarına göre kolay bir şekilde kompost uygulayabilir. Evet bir elmayı tükettik ve koçanını çöpe attığımızda onun etki sürecini sonlandırmış oluyorduk. Fakat onu toprağa dolayısıyla doğaya kazandırdığımızda orada hala canlı bir şeylerin çalıştığını artık görebiliriz.

Kaynak: Rebecca Louie: “Compost City: Practical Composting Know-How For Small-Space Living”